Rejestracja znaku towarowego to jedna z najważniejszych decyzji przedsiębiorcy budującego swoją markę, a tak naprawdę – całe portfolio produktów, jakimi dysponuje. W niniejszej publikacji opisano jaką funkcję pełni znak towarowy, z jakich przyczyn może nie zostać zarejestrowany oraz jak wygląda proces rejestracji.
Co to jest znak towarowy?
Znakiem towarowym może być każde oznaczenie umożliwiające odróżnienie towarów jednego przedsiębiorstwa od towarów innego przedsiębiorstwa oraz możliwe do przedstawienia w rejestrze znaków towarowych w sposób pozwalający na ustalenie jednoznacznego i dokładnego przedmiotu udzielonej ochrony. Znakiem towarowym może być w szczególności wyraz, włącznie z nazwiskiem, rysunek, litera, cyfra, kolor, forma przestrzenna, w tym kształt towaru lub opakowania, a także dźwięk.
Główną funkcją znaku towarowego jest identyfikacja pochodzenia towaru/usługi jednego przedsiębiorcy od drugiego. Oprócz funkcji identyfikacyjnej znak pełni funkcję reklamową i gwarancyjną – służy budowaniu rozpoznawalności marki, ochronie przed tym, by inni nie używali identycznych lub podobnych oznaczeń, które mogą wprowadzać konsumentów w błąd. Znak renomowany (szczególny przykład najbardziej wartościowego i najszerzej chronionego znaku) stanowi ponadto gwarancję określonej jakości, rozpoznawalności i renomy.
Kiedy urząd może odmówić rejestracji znaku – główne przeszkody
Warto wiedzieć, jakie są tzw. bezwzględne przeszkody rejestracji znaku, które spowodują, że urząd patentowy (w tym UP RP, czy EUIPO) odmówi udzielenia prawa ochronnego na dany znak.
Najczęstsze błędy przy wyborze znaku towarowego obejmują wskazane niżej sytuacje:
- Znak ma charakter wyłącznie opisowy – znak nie może składać się wyłącznie z określeń opisujących towar czy usługę. Określenia typu „supermarket” (dla sklepu) czy „led” (dla produkcji żarówek) nie nadają się do monopolizacji na rzecz jednego tylko podmiotu. Zakaz rejestracji tego rodzaju oznaczeń wynika z przyjęcia zasady, że inni przedsiębiorcy też muszą móc używać takich słów – mają one bowiem charakter czystej informacji.
- Znak nie ma zdolności odróżniającej – jeśli zgłaszane oznaczenie jest banalne, pospolite lub zbyt ogólne, urząd uzna, że nie jest ono w stanie odróżnić towarów danego przedsiębiorcy od konkurencji. Tego rodzaju przeszkoda najczęściej występuje obok przeszkody dotyczącej opisowości znaku towarowego. Z taka odmową spotykają m.in. proste slogany reklamowe typu „Obiady zawsze domowe”, „Okna i drzwi na całe życie”.
- Znak, który składa się wyłącznie z elementów, które weszły do języka potocznego lub są używane w uczciwych i utrwalonych praktykach handlowych – chodzi o takie oznaczenia, którymi ludzie posługują się w codziennej mowie (np. „ok”) lub takie, które weszły do praktyk handlowych w danej branży (np. „infrared”).
- Znaki stwarzające ryzyko wprowadzenia w błąd w szczególności co do charakteru, jakości lub pochodzenia geograficznego towaru – jeśli znak sugeruje inne pochodzenie, właściwości albo jakość towarów niż ma w rzeczywistości, urząd odmówi rejestracji znaku. Za wprowadzające w błąd traktuje się oznaczenia, które nawiązują np. do składu, kraju produkcji czy rodzaju produktu w sytuacji, w której z danym oznaczeniem geograficznym nie mają nic wspólnego.
Proces rejestracji znaku towarowego – kroki obowiązkowe i pożądane
Teoretycznie proces rejestracji sprowadza się do zgłoszenia znaku z zachowaniem obowiązujących wymogów, który to znak podlega następnie badaniu przez urząd, a przy braku przeszkód – dany urząd rejestruje znak i udziela prawa na 10 lat (z prawem do jego przedłużenia).
Sytuacja pożądana i faktycznie kształtująca wartościowe prawo, które może stanowić ważny i cenny składnik przedsiębiorstwa – to jednak dużo szerzej zakrojone działania, które poprzedza przemyślana i przedyskutowana z rzecznikiem patentowym strategia.
- opracowanie koncepcji znaku i przeprowadzenie badania pod kątem rejestrowalności znaku – niezwykle ważne jest przemyślenie, jaki znak zgłosić, na jakim terytorium, z jakim zakresem ochrony i w jakiej formie. W tym wszystkim chętnie pomoże i doradzi doświadczony rzecznik patentowy. Przed zgłoszeniem warto sprawdzić, czy podobny lub identyczny znak nie został już wcześniej zarejestrowany. Dzięki temu przedsiębiorca może uniknąć nietrafionej inwestycji i nakierować działania na markę, która będzie miała rzeczywisty potencjał do generowania zysków i rozpoznawalności na rynku.
- Wybór zakresu ochrony (klasy towarów i usług). W tym celu rzecznik patentowy przekłada potrzeby przedsiębiorcy, planowany zakres używania znaku w na obowiązującą klasyfikację towarów i usług – tzw. klasyfikację nicejską.
- Przygotowanie i dokonanie zgłoszenia – zgłoszenia dokonuje się w wybranym urzędzie, w zależności od wybranego zakresu ochrony. Może być to zasadniczo Urząd Patentowy RP albo unijny EUIPO. Zgłoszenie polega na przygotowaniu wniosku, dołączeniu przedstawienia znaku, załączeniu wykazu towarowego oraz podaniu danych zgłaszającego. Zgłoszenie należy odpowiednio opłacić!
- Badanie formalne i merytoryczne – urzędy badają każde zgłoszenie pod kątem spełnienia wymogów formalnych samego głoszenia oraz przeszkód rejestracji (badanie merytoryczne). Ocenia się zatem czy oznaczenie może pełnić funkcję znaku towarowego oraz czy nie zachodzą w danym przypadku bezwzględne przeszkody rejestracyjne.
- Publikacja znaku i okres sprzeciwu – po pozytywnym przejściu badaniu znak jest publikowany (np. w Biuletynie UPRP) – od tego momentu inni mogą zgłaszać sprzeciwy w sytuacji uznania, że zgłoszony znak narusza ich wcześniejsze prawa. Sprzeciw można złożyć w określonym terminie (w Polsce i w UE – 3 miesiące).
- Rejestracja i uzyskanie prawa ochronnego – po upływie okresu sprzeciwu, gdy nie ma przeszkód, urząd wydaje decyzję o udzieleniu prawa ochronnego. Urząd wyda decyzję „warunkową” o udzieleniu prawa, którą doręczy wraz z wezwaniem do opłacenia decyzji. Po otrzymaniu wymaganej opłaty urząd wyda świadectwo rejestracji i nada numer prawa. W przypadku znaków unijnych numer prawa zarejestrowanego jest taki sam jak numer zgłoszenia.
- Ochrona po rejestracji, używanie i odnowienie – ochrona znaku trwa zwykle 10 lat, możliwe jest odnowienie ochrony, po uiszczeniu stosownej opłaty. W Polsce i w UE istnieje obowiązek używania znaku; w razie jego nieużywania dla zarejestrowanych towarów, po upływie 5 lat od jego rejestracji, znak może być wygaszony – na wniosek osoby trzeciej, po przeprowadzeniu procedury stwierdzenia wygaśnięcia prawa.
Co warto zrobić, by rejestracja znaku przebiegła sprawnie i bezproblemowo
- Upewnij się, że znak jest rzeczywiście wyróżniający – nie opisowy, nie trywialny. Dodaj element graficzny lub kombinację, jeśli samo słowo jest obarczone ryzykiem odmowy.
- Sprawdź w bazach znaków (UPRP, EUIPO) przed zgłoszeniem – zarówno identyczność, jak i podobieństwo znaku do innych – fonetycznie wizualnie i znaczeniowo.
- Rozważ strategię ochrony, w szczególności pod kątem terytorialnym: czy wystarczy ochrona krajowa, czy warto zgłosić znak w Unii Europejskiej, czy też może zgłosić znak szerzej, w procedurze międzynarodowej.
- Pilnuj terminów opłat i wszystkich wymogów formalnych – braki w zgłoszeniu, błędnie wskazana klasa towarowa czy spóźniona opłata mogą wydłużyć albo nawet uniemożliwić rejestrację.
- Monitoruj rynek po rejestracji znaku – aby móc reagować na naruszenia ważne jest zachowanie faktycznej wyłączności. Tylko wtedy możliwe będzie zbudowanie realnej przewagi konkurencyjnej.
Koszty i terminy – na co się przygotować
- Opłaty zgłoszeniowe (w Polsce + EUIPO) zależą od liczby klas towarów/usług. Skonsultuj koszty przygotowania zgłoszenia oraz rejestracji z rzecznikiem patentowym. Nie każdy organ działa w taki sam sposób. Koszty zgłoszenia znaku w EUIPO pokrywają już koszty rejestracji, natomiast w Polsce opłaty za rejestrację wnosi się oddzielnie, po uzyskaniu decyzji urzędu o udzieleniu ochrony.
- Czas trwania procesu: w korzystnym przypadku, tj. bez generowanych przez urząd przeszkód bezwzględnych, jak też bez wniesionych przez osoby trzecie sprzeciwów – rejestracja w Polsce i w Unii potrwa 6 miesięcy od dnia zgłoszenia. Sprzeciw lub inne przeszkody mogą wydłużyć proces do 12 miesięcy lub dłużej.
Podsumowanie
Rejestracja znaku towarowego to proces, który wymaga przemyślenia i dobrej strategii opracowanej wedle potrzeb przedsiębiorcy. Dobrze przygotowane zgłoszenie znaku, odpowiednio dobrany zakres ochrony jak też faktycznie wyróżniający, oryginalny znak – to kluczowe elementy sukcesu. Po rejestracji ochrona znaku daje silne narzędzie rynkowe, ale wymaga aktywności po stronie właściciela (używania znaku, odnawiania, monitorowania rynku). Inwestycja czasu i zasobów po stronie uważnego przedsiębiorcy na samym początku bardzo się opłaca, bo może chronić markę przed sporami i ewentualnymi kosztami czy stratami wizerunkowymi.
