Znak towarowy (marka/brand) to nie tylko nazwa czy logo – to kapitał, rozpoznawalność, reputacja i zaufanie klientów. Skuteczna ochrona prawna brandu pozwala zabezpieczyć te elementy działania przedsiębiorstwa, które stanowią jego trzon – czyli rozpoznawalność i bezbłędną identyfikację przedsiębiorcy pod kątem jego oferty handlowo-usługowej. Ochrona znaku pomaga zwalczać nieuczciwą konkurencję oraz chronić przed podróbkami i innymi nadużyciami. Warto zadbać o taką ochronę zanim marka stanie się szeroko rozpoznawalna – ponieważ im później, tym trudniej zapewnić przedsiębiorcy taką wyłączność, jaką gwarantowałoby mu zastrzeżenie znaku w czasie, gdy był on faktycznie i realnie jedynym działającym pod znakiem.
Podstawowe formy ochrony marki
Prawna ochrona marki może być osiągnięta przez:
- Rejestrację znaku towarowego – w Polsce (UPRP) lub na poziomie UE (EUIPO). To podstawowy, najbardziej bezpieczny sposób zabezpieczenia nazwy, logo, sloganu itp.
- Ochronę nazwy przedsiębiorstwa – prawo przedsiębiorcy do używania nazwy firmy i ochrona przed tym, by inny przedsiębiorca używał identycznej lub bardzo podobnej nazwy w sposób wprowadzający w błąd wymaga rejestracji firmy we właściwym rejestrze. Taką nazwę można również zarejestrować jako znak towarowy.
- Prawo autorskie – ochrona logotypów, grafik, haseł reklamowych jako utworów, o ile spełniają warunek twórczego charakteru. To uzupełnienie ochrony znaku towarowego, zwłaszcza graficznej części marki.
- Prawo konkurencji/prawo zwalczające nieuczciwą konkurencję – to instrumenty, które pozwalają reagować jeśli ktoś używa danej marki lub podobnego oznaczenia w sposób wprowadzający w błąd, podszywający się pod danego przedsiębiorcę.
Kluczowe kroki, które wzmacniają ochronę marki
Aby marka była skutecznie chroniona, warto najpierw skrupulatnie poddać znak towarowy ocenie profesjonalisty (rzecznika patentowego) a następnie zarejestrować dany brand w optymalnej formule, wypracowanej wspólnie z rzecznikiem
Krok 1: analiza i badanie wstępne
- Sprawdź, czy nazwa/logo, które planujesz użyć nie kolidują z już zarejestrowanymi znakami towarowymi – zarówno w rejestrach UPRP, jak i EUIPO
Krok 2: wybór rodzaju zgłoszenia i zakresu ochrony
- Zgłoś swoją markę jako znak towarowy – słowny, graficzny lub inny – zastanów się, jakie elementy brandu chcesz chronić: nazwa, logo, kształt, kolory, dźwięki, kształty i jakie masz przyszłościowe plany związane z budowaniem danej marki
- Dobierz właściwie klasy towarów i usług – zgłoś znak w zakresie, który obejmuje nie tylko aktualną działalność, ale też planowany rozwój, po to by ochrona znaku była optymalnie szeroka i służyła na kolejne lata. Pamiętaj, że prawo znaków towarowych rządzi się zasadą: kto pierwszy ten lepszy.
Krok 3: rejestracja i formalności
- Zgłoszenie znaku do UPRP (na terenie Polski) albo do EUIPO (jeśli przedsiębiorcy zależy na ochronie w całej Unii).
- Urzędy samodzielnie przeprowadzą badanie formalne i merytoryczne, opublikują zgłoszenie, a następnie wydadzą decyzję o rejestracji – o ile zostaną spełnione wszystkie wymagane prawem przesłanki.
Krok 4: monitorowanie znaków i egzekwowanie praw
- Po rejestracji znaku – należy na bieżąco obserwować rynek i prowadzić profesjonalny monitoring baz danych pod kątem potencjalnie kolizyjnych zgłoszeń; należy też regularnie sprawdzać, czy inni przedsiębiorcy nie używają podobnych znaków, czy na rynku nie pojawiają się podróbki.
- Używanie środków egzekwowania prawa pomaga w zachowaniu faktycznej wyłączności: w razie konieczności należy wezwać naruszyciela do zaprzestania używania zarejestrowanego znaku, w razie odnotowania kolizyjnego zgłoszenia – wnieść sprzeciw
Krok 5: utrzymanie ochrony i odnowienie
- Znak towarowy musi być używany – w niektórych systemach, w tym w Polsce i w UE prawo przewiduje, że jeśli znak nie jest używany przez dłuższy okres (np. 5 lat po rejestracji ), prawo do znaku może zostać wygaszone na wniosek osoby trzeciej.
- Przedłużanie ochrony znaku co 10 lat (w Polsce i UE) – należy skrupulatnie pilnować terminów opłat.
Ochrona praw autorskich – jako alternatywa
Niezależnie od ochrony znakowej, należy pamiętać, że obowiązujące prawo autorskie chroni wszystkie oryginalne utwory: projekty graficzne, treści, zdjęcia, layout strony www, slogany (jeśli mają twórczy charakter). Warto zatem pilnować dokumentowania posiadania praw do każdej używanej grafiki i innych treści wykorzystywanych w firmie, dbać o właściwe przeniesienie praw – w razie współdziałania z niezależnymi grafikami, agencjami marketingowymi, copywriterami. Brak odpowiednich umów czy dedykowanych zapisów w umowie to częsty błąd, który potrafi uprzykrzyć życie w razie pojawienia się sporu.
Domeny internetowe
Warto zabezpieczyć (zarejestrować) domeny identyczne lub podobne do używanej marki, w szczególności marki parasolowej, czy wyróżniającej nazwy firmy.
Umowy i klauzule poufności (NDA)
Przy współpracy z kontrahentami, partnerami zewnętrznymi czy wykonawcami warto stosować umowy o zachowaniu poufności. To czasem jedyny sposób na ochronę know-how, strategii marketingowych czy bazy klientów.
Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji
Nawet bez rejestracji znaku można dochodzić swoich praw, jeśli ktoś podszywa się pod markę używaną przez przedsiębiorcę na rynku, jeśli dana praktyka grozi wprowadzeniem wprowadzeniem klientów w błąd i szkodzi interesowi przedsiębiorcy. Podobnie, z ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji można dochodzić naruszenia przypadków kopiowania gotowych produktów, jak też naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa. Ustawa przewiduje też zakazy stosowania nieuczciwej reklamy porównawczej, czy rozpowszechniania fałszywych informacji o firmie.
Podsumowanie
Skuteczna ochrona marki wymaga działania wielotorowego: odpowiedniego zaprojektowania znaku, solidnych badań marki, rozważania optymalnej i długofalowej strategii ochrony wedle wszelkich dostępnych narzędzi, prawidłowej rejestracji znaku towarowego, monitoringu rynku, reagowania na naruszenia oraz dbania o używanie znaku, jak też przedłużanie ochrony w przepisanym terminie. To także właściwe zadbanie o całe portfolio produktów firmy poprzez skorzystanie z wszytych dostępnych prawnie mechanizmów ochrony.
