Wynalazek to rozwiązanie o charakterze technicznym, czyli stanowi rozwiązanie jakiegoś problemu w konkretnej dziedzinie techniki. Jednak nie każde innowacyjne rozwiązanie będzie mogło ubiegać się o ochronę patentową, nawet jeśli będzie wynalazkiem. W niniejszej publikacji omówione zostaną przypadki jakie wynalazki będzie można opatentować, a jakie nie uzyskają ochrony.
Jakie wynalazki można opatentować?
O tym jakiego typu rozwiązania mogą uzyskać ochronę patentową decydują przepisy w zakresie prawa własności przemysłowej danego Urzędu Patentowego. Na gruncie przepisów polskiej ustawy Prawo Własności Przemysłowej (dalej PWP)1, w artykule 24 tejże ustawy wskazano, że niezależnie od dziedziny techniki, do której należy wynalazek, jeśli spełnia on kryteria zdolności patentowej, czyli jest nowy, posiada poziom wynalazczy i nadaje się do przemysłowego stosowania, może uzyskać patent.
Wydawałoby się zatem, że każdego rodzaju rozwiązanie, które ma techniczny charakter może zostać opatentowane. Nic bardziej mylnego.
Przepisy PWP zawierają wskazania jakiego rodzaju rozwiązania albo nie są uznawane za wynalazki, albo zostały ustawowo wyłączone spod ochrony zatem nie można ich opatentować.
Przejdźmy zatem do wskazania czego nie można chronić patentem.
Jakie rozwiązania nie mogą zostać opatentowane?
Artykuł 28 PWP2 definiuje otwarty katalog rozwiązań, które mogą być nieuznawane za wynalazki. Na gruncie tego przepisu wskazano pewne grupy rozwiązań wyłączonych spod ochrony patentowej.
I tak, za wynalazek nie uznaje się odkryć, teorii naukowych i metod matematycznych jako takich. Oznacza to, że na przykład występująca w naturze bakteria, którą odkryto w toku badań naukowych jako taka nie będzie mogła być opatentowana, natomiast jeśli okaże się, że wspomniana bakteria wytwarza białko, które ma właściwości terapeutyczne, to zastosowanie tego białka będzie mogło zostać opatentowane.
Podobnie, za wynalazek nie uznaje się wytworów o charakterze jedynie estetycznym jako takich, przy czym spod ochrony wyłączone są cechy estetyczne. Jeśli zatem wynalazkiem będzie tkanina, to jej splot w kontekście wyglądu nie uzyska ochrony, natomiast jeśli ta tkanina ma dodatkowo cechy techniczne, np. jest pokrywana jonami srebra i ma właściwości bakteriobójcze, to te cechy techniczne mogą być objęte ochroną patentową.
Kolejną grupą wynalazków wyłączonych spod patentowania są schematy, zasady i metody przeprowadzania procesów myślowych, rozgrywania gier lub prowadzenia działalności gospodarczej jako takie. Nie uzyskamy ochrony wynalazku polegającego np. na innowacyjnym sposobie prowadzenia biznesu polegającym na przetwarzaniu nietechnicznych danych, takich jak dane finansowe. Jeśli jednak podejmowanie decyzji biznesowych wspierane jest przez cechy, które przyczyniają się do charakteru technicznego rozwiązania ale same w sobie nie są częścią metody biznesowej, to wówczas możliwe jest, że taki sposób zostanie uznany za podlegający ochronie patentowej.
Także, za wynalazek nie uznaje się programów komputerowych i przedstawienia informacji jako takich. Dlatego też, jeśli użycie programu komputerowego wywołuje dalszy efekt techniczny w postaci np. analizy danych, które przyczyniają się do optymalizacji zużycia prądu, to takie rozwiązanie będzie określane jako wynalazek wspomagany komputerowo, dla którego uzyskanie ochrony patentowej nie jest wykluczone.
Warto zwrócić uwagę, że dla wyżej wymienionych typów rozwiązań przepisy art. 28 PWP wyłączają możliwość ich opatentowania jako takich, a więc możliwe jest opatentowanie takich wynalazków w sytuacji, kiedy ich zastosowania będą przyczyniać się do powstawania skutków technicznych.
Za wynalazki nie uważa się wytworów lub sposobów, których w świetle powszechnie przyjętych i uznanych zasad nauki możliwość wykorzystania nie może być wykazana albo ich wykorzystanie nie przyniesie rezultatu spodziewanego przez zgłaszającego. Oznacza to zatem, że wynalazek sprzeczny np. z zasadą zachowania energii tj. perpetuum mobile nie będzie mógł uzyskać ochrony patentowej.
Listę wykluczeń wraz z przykładami rozwiązań, których nie uważa się za wynalazki opublikował Urząd Patentowy w Wytycznych Prezesa UPRP3.
Istnieje także odrębna grupa rozwiązań, które mimo tego że stanowią rozwiązania mające charakter techniczny i mogą wywoływać skutki techniczne, to ustawowo zostały wykluczone z ochrony patentowej4.
Zgodnie z treścią Art. 29 PWP patentów nie udziela się na:
- wynalazki, których wykorzystywanie byłoby sprzeczne z porządkiem publicznym lub dobrymi obyczajami;
- odmiany roślin lub rasy zwierząt oraz czysto biologiczne (czyli oparte o zjawiska naturalne np. krzyżowanie, selekcjonowanie) sposoby hodowli roślin lub zwierząt, a także wytwory uzyskiwane takimi sposobami;
- sposoby leczenia ludzi i zwierząt metodami chirurgicznymi lub terapeutycznymi oraz sposoby diagnostyki stosowane na ludziach lub zwierzętach.
Wynalazki sprzeczne z porządkiem publicznym nie mogą uzyskać ochrony przede wszystkim z uwagi na ogólnie przyjęte normy moralne, przy czym jeśli samo korzystanie z wynalazku jest sprzeczne z prawem, to nie oznacza automatycznie, że taki wynalazek zostać opatentowany.
W przypadku odmian roślin lub ras zwierząt wyłączeniem objęte są wyłącznie odmiany roślin lub rasy zwierząt jako takie, gdyż o ochronę tego typu rozwiązań można ubiegać się w COBORU (Centralnym Ośrodku Badania Odmian Roślin Uprawnych), na podstawie odrębnych przepisów. Natomiast sposoby mikrobiologiczne albo wytwory uzyskiwane takimi sposobami są patentowalne.
Z kolei w odniesieniu do sposobów leczenia albo diagnostyki wyłączenie spod ochrony patentowej dotyczy to rozwiązań, gdzie dochodzi do znacznej ingerencji fizycznej z organizmem, która wymaga fachowej wiedzy medycznej, Przykładowo sposób wytwarzania protezy kończyny będzie mógł zostać opatentowany, jeśli zebranie danych do tego celu prowadzone na ciele człowieka nie wymaga np. interwencji chirurgicznej.
Podsumowując, nie każde rozwiązanie może być wynalazkiem, a wśród rozwiązań uznanych za wynalazki nie wszystkie mogą ubiegać się o ochronę patentową. Dla prawidłowego określenia czy dane rozwiązanie nadaje się do objęcia prawem wyłącznym warto podjąć współpracę z rzecznikami patentowymi FGGH IP, którzy fachowo doradzą jaki rodzaj ochrony będzie adekwatny.
Warto przy tym wspomnieć, że równie istotnym elementem procesu na drodze uzyskiwania ochrony jest sporządzenie dokumentacji zgłoszeniowej wynalazku. Szczegółowy poradnik uzyskiwania ochrony dostępny jest w publikacji: „Jak zarejestrować wynalazek, przewodnik krok po kroku”. Zachęcam do kontaktu z naszą kancelarią.
1 Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej, tj Dz.U. z 22 czerwca 2023r, poz. 1170
2 ibidem
3 https://uprp.gov.pl/pl/przedmioty-ochrony/ogolne-wytyczne-prezesa-uprp/wytyczne-w-zakresie-wynalazkow-i-wzorow-uzytkowych-/lista-wykluczen-art-28
4 Art. 29 PWP
