Patent, to forma ochrony własności intelektualnej dla rozwiązań o technicznym charakterze. Uprawniony z patentu uzyskuje monopol na korzystanie z rozwiązania przez okres 20 lat na terenie kraju, gdzie taki patent przyznano. Czy i kiedy można taki patent unieważnić?
W celu uzyskania ochrony patentowej wynalazek musi być nowy i nieoczywisty a także nadawać się do przemysłowego stosowania. Procedura ubiegania się o ochronę patentową wymaga dokonania zgłoszenia w Urzędzie Patentowym, który bada, czy wynalazek spełnia wspomniane kryteria zdolności patentowej a jeśli tak, to Urząd Patentowy wydaje decyzję o udzieleniu patentu.
W przeciwieństwie do ochrony znaku towarowego, gdzie z powodu jego nieużywania przez okres 5 lat od daty rejestracji można taką ochronę wygasić, w przypadku ochrony patentowej nie ma znaczenia, czy uprawniony korzysta z wynalazku, czy nie. Jeśli ochrona patentowa jest utrzymywana w mocy poprzez wnoszenie okresowych opłat za ochronę, prawo wyłącznego korzystania z opatentowanego rozwiązania przynależy do właściciela patentu, który może na przykład udzielać licencji.
Patent może zostać unieważniony z różnych powodów, które określone są w przepisach.
Przesłanki unieważnienia patentu w Polsce
W przypadku obowiązującej w Polsce regulacji przesłanki unieważnienia patentu obejmują sytuacje:
- kiedy wynalazek zgłosiła i uzyskała prawo osoba nieuprawniona (Art. 74 PWP)
- kiedy nie były spełnione kryteria wymagane do uzyskania patentu (Art. 89(1) ust.1)
- kiedy wynalazek nie został przedstawiony na tyle jasno i wyczerpująco, aby można było go odtworzyć (Art. 89(1) ust.2)
- kiedy udzielono patentu na wynalazek nieobjęty treścią zgłoszenia lub zgłoszenia pierwotnego (Art. 89(1) ust.3)
- kiedy zastrzeżenia patentowe nie określają przedmiotu żądanej ochrony w sposób jasny i zwięzły albo nie są w całości poparte opisem wynalazku (Art. 89(1) ust.4).
Udzielenie patentu osobie nieuprawnionej
Spory na tle unieważnienia patentu rozstrzygane są przez Urząd Patentowy. Niemniej jednak, w przypadku unieważnienia patentu na podstawie Art. 74 PWP kognicja Urzędu Patentowego nie obejmuje ustalenia komu przysługują prawa do patentu. Organem posiadającym kompetencje do ustalenia prawa do wynalazku jest sąd powszechny. Dlatego też najpierw wymagane jest uzyskanie orzeczenia sądu w postępowaniu cywilnym, który zbada komu przysługuje prawo do wynalazku, a następnie jeśli właścicielem patentu była nieuprawniona osoba, to faktyczny uprawniony do wynalazku może złożyć w Urzędzie Patentowym wniosek o unieważnienie patentu z przyczyn o charakterze podmiotowym, niezależnie od tego, że takie rozwiązane spełniałoby inne kryteria ustawowe. Jedynie w sytuacji, kiedy o ochronę patentową ubiegała się osoba nieuprawniona, albo już uzyskała patent, faktyczny uprawniony może także żądać umorzenia postępowania (dla zgłoszenia wynalazku będącego w toku rozpatrywania), udzielenia patentu (czyli przeniesienia postępowania zgłoszeniowego na właściwą osobę uprawnioną) albo przeniesienia patentu na swoją rzecz (jeśli został on już przyznany), za zwrotem kosztów zgłoszenia lub uzyskania patentu.
Patent nie ma zdolności patentowej
Patent można unieważnić dlatego, że wynalazek nie spełniał kryteriów wymaganych do uzyskania patentu, którymi są nowość, poziom wynalazczy i przemysłowa stosowalność. Brak nowości wynalazku oznacza, że w stanie techniki istnieje przynajmniej jeden dokument, który ujawnia wszystkie cechy zastrzeżonego rozwiązania.
Przykładowo: na stronie internetowej uczelni opublikowano informację, że ich pracownik opracował sposób zabezpieczania wartościowych towarów polegający na naniesieniu znacznika luminescencyjnego, który jest widzialny tylko w świetle podczerwonym. Jeśli twórca tego rozwiązania chciałby ten wynalazek potem zgłosić do ochrony w urzędzie patentowym, to z uwagi na fakt, że to rozwiązanie w dacie dokonania zgłoszenia było już ujawnione, utraciło przymiot nowości.
W przypadku przesłanki poziomu wynalazczego ocenia się, czy znawca dziedziny na podstawie ogólnej wiedzy i dostępnego stanu techniki mógłby dojść do zastrzeganego wynalazku, wówczas takie rozwiązanie jest dla niego oczywiste, a tym samym wynalazek może zostać unieważniony.
Z kolei kryterium przemysłowej stosowalności nie jest spełnione, kiedy na podstawie opisu wynalazku i zawartych tam przykładów wykonania, wynalazku nie można odtworzyć albo nie uzyskuje się powtarzalnego rezultatu. Wracając do przykładu ze sposobem zabezpieczenia wartościowych towarów, jeśli zastrzeżony byłby sposób polegający na naniesieniu znacznika luminescencyjnego, który jest widzialny po wzbudzeniu światłem o szerokim zakresie długości fal od ultrafioletu do podczerwieni, a okazałoby się, że faktycznie tylko w świetle podczerwonym znacznik można zobaczyć, to z racji niemożliwości odtworzenia wynalazku w całym zastrzeganym zakresie można byłoby go unieważnić. Opierając dalsze wywody dotyczące podstaw do unieważnienia patentu na przykładzie patentu na sposób, o którym mowa powyżej, gdyby w opisie wynalazku nie wskazano jaki jest skład znacznika, jakie ma luminofory, przy jakich długościach fal ulegają one wzbudzeniu, to patent można byłoby unieważnić także dlatego, że nie został dostatecznie przedstawiony.
Brak poparcia zastrzeżeń patentowych w opisie wynalazku
Zakres zastrzeżonej ochrony nie może wykraczać poza to, co zostało ujawnione w opisie patentowym. Zatem w sytuacji, gdy zakres udzielonej ochrony wykracza poza informacje zawarte w opisie patentowym i na podstawie opisu wynalazku nie można dojść do zastrzeżonych cech przy zastosowaniu rutynowych metod badawczych znanych w danej dziedzinie, wówczas należy postawić zarzut niedostatecznego ujawnienia wynalazku.
Właściwe zredagowanie opisu wynalazku a potem prowadzenie postępowania przed urzędem patentowym przez rzecznika patentowego może pozwolić na uniknięcie błędów w toku całej procedury i tym samym zapewnić silną ochronę patentową, którą trudno będzie podważyć.
Z drugiej strony, w sytuacji, kiedy patent należący do kogoś innego stanowi przeszkodę do wprowadzenia mojego towaru na rynek, można rozważyć jego unieważnienie, o ile uda się znaleźć wady tego wynalazku, które mogłyby kwalifikować że udzielone prawo wyłączne będzie można unieważnić.
Skuteczne unieważnienie patentu powoduje sytuację taką, jakby w ogóle ochrony wynalazku objętego patentem nie było a samo ujawnienie rozwiązania było tylko stanem techniki, które nie będzie ograniczać swobodnego wprowadzenia na rynek własnego rozwiązania.
Zespół kancelarii FGGH IP posiada bogate doświadczenie w sprawach spornych, dlatego możemy sprawdzić, czy patent, który mógłby ograniczać Twoją swobodę działalności gospodarczej, będzie można unieważnić.
