Ochrona własności intelektualnej dla rozwiązań, które mają techniczny charakter możliwa jest poprzez uzyskanie patentu albo prawa ochronnego na wzór użytkowy. Jaką strategię ochrony wybrać, aby efektywnie ochronić swój wynalazek?
Aby uzyskać patent dane rozwiązanie musi najpierw być uznane za wynalazek, a dopiero potem bada się, czy spełnia kryteria ustawowe do objęcia tego rozwiązania ochroną patentową albo wzór użytkowy.
Co to jest wynalazek?
Wynalazek to jest rozwiązanie danego problemu technicznego i nowy i oryginalny sposób. Wynalazek musi mieć techniczny charakter, czyli odnosić się do dziedziny techniki, przy czym pewna grupa rozwiązań technicznych takich jak między innymi odkrycia naukowe, wytwory estetyczne, zasady gry jest, na podstawie Art. 24 PWP, wyłączona spod definicji wynalazku, dlatego nie będą one mogły zostać opatentowane.
Co to jest patent?
Patent to prawo wyłącznego korzystania z wynalazku na terenie kraju, w którym dany patent został udzielony. Aby uzyskać ochronę patentową wynalazek musi być nowy i nieoczywisty a także nadawać się do przemysłowego stosowania. Procedura ubiegania się o ochronę patentową wymaga dokonania zgłoszenia w Urzędzie Patentowym, który bada, czy wynalazek spełnia wspomniane kryteria zdolności patentowej a jeśli tak, to Urząd Patentowy wydaje decyzję o udzieleniu patentu. Zwykle procedura uzyskania patentu trwa 2-4 lata, jednak ochronę patentową liczy się od daty dokonania zgłoszenia wynalazku i może ona maksymalnie trwać przez 20 lat. Tyko w przypadku produktów leczniczych i środków ochrony roślin istnieje możliwość wydłużenia ochrony patentowej o 5 lat, po spełnieniu dodatkowych wymogów uzyskuje się dodatkowe prawo ochronne tzw. SPC-Supplementary Protection Certificate, znane w Polsce pod nazwą DPO. W przypadku produktów leczniczych przeznaczonych do leczenia chorób rzadkich, albo farmaceutyków przeznaczonych do leczenia dzieci , takie SPC może zostać dodatkowo wydłużone o kilka miesięcy.
Ochronie patentowej mogą podlegać wynalazki należący do różnych dziedzin techniki, takie, które mają skonkretyzowaną fizyczną postać jak konstrukcje (np. przęsło), maszyny (np. silnik elektryczny), urządzenia lub całe ciągi technologiczne albo wynalazki niezdeterminowane przestrzenne jak sposoby (np. sposób wytwarzania nawozu), kompozycje, środki chemiczne, szczepionki, leki, itp.
Co to jest wzór użytkowy?
Wzorem użytkowym jest rozwiązanie mające techniczny charakter, które dotyczy kształtu albo budowy przedmiotu mającego trwałą postać lub składającego się z powiązanych ze sobą funkcjonalnie części. Wzór użytkowy, który jest nowy i nadaje się do przemysłowego zastosowania, może uzyskać prawo ochronne, które daje uprawnienie do wyłącznego korzystania z wynalazku przez okres 10 lat, liczonych od daty dokonania zgłoszenia wzoru w Urzędzie Patentowym.
Cechy techniczne wynalazku chronionego prawem ochronnym na wzór użytkowy głównie dotyczą konstrukcji, wymiarów czy proporcji poszczególnych części danego przedmiotu, mogą także dotyczyć rodzaju materiału z jakiego dany element jest wykonany o ile jest to kluczowa cecha tego rozwiązania. Obligatoryjnym elementem dokumentacji zgłoszeniowej wzoru użytkowego jest rysunek oraz podanie szczegółowego opisu wzoru w odniesieniu do tegoż rysunku.
Patent czy wzór użytkowy – co wybrać?
Kluczowym czynnikiem wyboru dla formy ochrony wynalazku powinno być to, czy jest to wynalazek ukształtowany przestrzennie, czy nie.
Prawo ochronne na wzór użytkowy nie może zostać udzielone na wynalazki, które nie są ukształtowane przestrzenne, dlatego jeśli wynalazkiem jest np. krem do rąk, to może się on ubiegać wyłącznie o ochronę patentową.
W przypadku rozwiązań technicznych, które mogą się ubiegać o obie formy ochrony należy wziąć pod uwagę następujące czynniki:
- Czy wynalazek spełnia kryterium zdolności patentowej (nowość, poziom wynalazczy, przemysłowa stosowalność)?
Jeśli tak, to warto dokonać zgłoszenia patentowego. Gdyby jednak w toku badania przez Urząd Patentowy okazało się, że wynalazek jest nowy i nadaje się do odtworzenia ale jest oczywisty, to wówczas, przepisy (art.38 PWP) dopuszczają możliwość dokonania konwersji zgłoszenia na wzór użytkowy, takie zgłoszenie musi zostać dostosowane do wymogów opisu wzoru użytkowego ale pierwotna data zgłoszenia wynalazku zostaje zachowana.
- Czy interesuje mnie ochrona tylko w Polsce, czy także zagranicą?
W przypadku ochrony patentowej – jest ona dostępna we wszystkich krajach objętych Konwencją Paryską a wynalazek, aby mógł zostać opatentowany, musi spełnić kryterium nowości i poziomu wynalazczego oraz nadawać się do odtworzenia. Natomiast nie w każdym kraju uznaje się drugą formę ochrony wynalazku, czyli ochronę w postaci prawa ochronnego na wzór użytkowy.
- Jakie są perspektywy komercjalizacji wynalazku?
Wybór formy ochrony rozwiązania technicznego powinien uwzględniać również perspektywy jego komercjalizacji. Jeśli zakładamy, że wynalazek będzie komercjalizowany na drodze licencji, wówczas bardziej opłacalnym będzie ubieganie się o ochronę patentową, bo jest ona dwukrotnie dłuższa niż ochrona dla wzoru użytkowego, a zatem potencjalnie można będzie czerpać większe zyski z opłat licencyjnych.
Podsumowując, przy wyborze formy ochrony należy wziąć pod uwagę wiele czynników, przede wszystkim to, z jakiego rodzaju wynalazkiem mamy do czynienia i czy cechy techniczne rozwiązania spełniają kryteria nowości, przemysłowego zastosowania oraz poziomu wynalazczego. Dlatego też, przed dokonaniem wyboru rodzaju ochrony warto skonsultować się z rzecznikiem patentowym FGGH IP, który doradzi optymalną strategię ochrony.
