To dość częsta fraza jaką słyszymy z ust naszych klientów, bądź potencjalnych klientów, którzy planują z nami nawiązać współpracę. Na tak zadane pytanie nie da się łatwo odpowiedzieć – całą historię bowiem należy rozpocząć od tego, że coś takiego jak patent międzynarodowy nie istnieje! Poniżej znajduje się opis postępowania międzynarodowego, którego jednak nie należy mylić z patentem międzynarodowym. Zapoznaj się z tekstem jaki przygotowaliśmy, aby wiedzieć co możesz zyskać, decydując się na zgłoszenie PCT.
Ochrona na całym świecie
Wszystkim, którzy myślą, że za pomocą jednego zgłoszenia patentowego i jednego postępowania uda się uzyskać patent międzynarodowy automatycznie ważny w wielu krajach, należy się jasna i wyraźna deklaracja, że nie istnieje dokument wydawany przez jeden organ, który zapewnia ochronę we wszystkich krajach jednocześnie. W rzeczywistości proces udzielania szerokiej ochrony patentowej (w kontekście mnogości państw) opiera się na tak zwanym systemie współpracy międzynarodowej, znanym jako Układ o Współpracy Patentowej (Patent Cooperation Treaty, PCT). PCT jest traktatem międzynarodowym zarządzanym przez Świątową Organizację Własności Intelektualnej (WIPO) i zrzesza obecnie 158 państw, co sprawia, że stanowi uniwersalny mechanizm dla ochrony wynalazków. Uniwersalny nie oznacza jednak ważny we wszystkich krajach członkowskich z automatu. Pamiętać wszak należy, że patent jest prawem ograniczonym czasowo (20 lat) oraz terytorialnie (tj. ograniczonym do danego terytorium). Tylko od Zgłaszającego – jego strategii, zasobności portfela oraz potencjalnych rynków zbytu, będzie zależeć, gdzie spośród wspomnianych państw, ostatecznie będzie chroniony dany wynalazek. Najważniejsze jednak, aby po lekturze tych zaledwie kilku akapitów każdy wiedział, że taka instytucja jak patent międzynarodowy nie istnieje, a zgłoszenie międzynarodowe jest jedną z kilku opcji dokonywania zgłoszeń patentowych.
Jak działa system PCT?
Procedura w ramach międzynarodowego postępowania PCT składa się z kilku etapów:
- Pierwszy z nich to złożenie międzynarodowego zgłoszenia: Wnioskodawca, najlepiej reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika jakim może być polski bądź europejski rzecznik patentowy składa stosowny wniosek w urzędzie krajowym (UPRP), urzędzie regionalnym (np. EPO), bądź bezpośrednio w Biurze Międzynarodowym w Genewie (wspomniane już WIPO). W zależności od tego, który urząd będzie tak zwanym urzędem przyjmującym, za dokonanie zgłoszenia wnosi się stosowną opłatę, tzw. opłatę za przekazanie.
- Drugi etap – nierozerwalnie związany z dokonaniem zgłoszenia – to wniesienie opłat urzędowych. Opłaty wnosi się w terminie jednego miesiąca od daty dokonania zgłoszenia. Opłatę stanowią dwie składowe: opłata za zgłoszenie oraz opłata za poszukiwanie.
- Zgłaszający z Polski dokonując zgłoszenia międzynarodowego deklaruje (w treści zgłoszenia), który urząd patentowy ma stanowić tak zwany organ poszukiwań. Czy organem takim (International Searching Authority, ISA) ma być Europejski Urząd Patentowy (EPO) czy Wyszehradzki Urząd Patentowy (VPI). To temu urzędowi przekazywana jest informacja na temat dokonanego zgłoszenia i z tego urzędu Zgłaszający otrzymuje raport z poszukiwań (International Search Report, ISR).
- Trzeci etap to otrzymanie międzynarodowego raportu z poszukiwań wraz z pisemną opinią. Od teraz – w zależności od jakości raportu oraz ilości uwag jakie zostaną przedstawione przez organ poszukiwawczy – zależy, co zrobi Zgłaszający. Do wyboru ma trzy opcje: po pierwsze – w określonym terminie (2 miesięcy od daty otrzymania raportu ISR bądź 16 miesięcy od daty pierwszeństwa, w zależności od tego który z tych terminów upłynie później), Zgłaszający może złożyć pisemne odniesienie się do raportu z poszukiwań zgodnie z art. 19 PCT. W dość syntetyczny sposób można w takim przypadku zająć stanowisko wobec uwag do zgłoszenia. Po drugie – Zgłaszający może zgodnie z art. 34 PCT wnieść dodatkową opłatę, odnieść się do uwag z raportu z poszukiwań oraz dokonać stosownych poprawek w opisie patentowym oraz zastrzeżeniach. Takie działania można podjąć w terminie 3 miesięcy od daty otrzymania raportu z poszukiwań bądź 22 miesięcy od daty pierwszeństwa, w zależności od tego który z tych terminów upłynie później). Ten etap to wystąpienie o tak zwane badanie wstępne – określane mianem Chapter II. W wyniku takiego badania Zgłaszający otrzymuje raport z badania patentowego (Internaional Preliminary Report on Patentability – Chapter II). Za takie badanie należy uiścić dodatkową opłatę urzędową. Trzecia opcja – to nie robić nic. Zgłaszający nie składa żadnych poprawek i nie odnosi się do uwag z raportu z poszukiwań, czekając na odpowiedni moment – wejścia w fazy krajowe bądź regionalne.
- W międzyczasie – jak w przypadku każdego zgłoszenia patentowego – po 18 miesiącach od daty pierwszeństwa, zgłoszenie patentowe zostaje opublikowane. Publikacja ta daje wiedzę o dokonanym zgłoszeniu i umożliwia zainteresowanym zapoznanie się z jego treścią.
- Czwarty etap do decyzja Zgłaszającego w jakich krajach i regionach postępowanie będzie dalej kontynuowane. Innymi słowy, Zgłaszający wybiera spośród wspomnianych 158 państw, gdzie będzie prowadził dalej postępowanie aby ostatecznie uzyskać ochronę i chronić tam swoje rozwiązanie. Wybór ten następuje zazwyczaj do 30/31 miesiąca od daty pierwszeństwa. To w tym momencie – w momencie rozpoczęcia faz krajowych i regionalnych – kończy się etap postępowania międzynarodowego i zgłoszenie wchodzi w dalsze fazy proceduralne, jednak już zupełnie niezależnie od postępowania międzynarodowego.
Zalety systemu PCT
Główną zaletą systemu PCT jest uproszczenie procesu ubiegania się o ochronę patentową. Zgłaszający nie musi składać osobnych zgłoszeń w każdym kraju na początkowym etapie procedury, co pozwala zaoszczędzić czas i środki. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że publikacja zgłoszenia międzynarodowego zwiększa świadomość o wynalazku i może przyczynić się ostatecznie do pozyskania potencjalnych partnerów handlowych. Jednocześnie, rozciągnięta w czasie procedura i ponoszenie dodatkowych dalszych kosztów dopiero w terminie dwóch i pół roku od daty pierwszeństwa, wydłuża potencjalny czas na znalezienie inwestora/partnera biznesowego, jeżeli taka jest wola Zgłaszającego. Dzięki raportowi z poszukiwań wraz z pisemną opinią, Zgłaszający może wcześniej ocenić, czy jego wynalazek spełnia przesłanki ochrony patentowej i jakiej jest jakości – informacje te są kluczowe dla podejmowania decyzji biznesowych i inwestycyjnych.
Wyzwania związane z postępowaniem międzynarodowym
Mimo licznych zalet procedura dokonywania międzynarodowych zgłoszeń nie jest pozbawiona wyzwań. Jednym z największych problemów są stosunkowo wysokie koszty, w porównaniu do opłat urzędowych na szczeblu krajowym. O wysokości opłat, przeczytasz w kolejnej odsłonie opisującej tę procedurę. Opłaty za tłumaczenia, honoraria lokalnych pełnomocników oraz lokalne opłaty urzędowe mogą znacząco obciążyć budżet mniejszych firm. Należy jednak zawsze tłumaczyć to sobie tym, że walcząc o wyłączność na więcej niż jednym rynku (co wiąże się automatycznie ze zwiększonymi zyskami w przypadku komercyjnego używania chronionego patentem rozwiązania), za taki przywilej – bycia monopolistą – należy odpowiednio zapłacić.
Kolejnym wyzwaniem może być konieczność dostosowania się do różnych systemów prawnych i procedur w poszczególnych krajach. Chociaż PCT ujednolica wiele etapów, ostateczna decyzja o udzieleniu patentu zależy od lokalnych organów.
Podsumowanie
Patent międzynarodowy, który jak już wiemy nie istnieje, nie zapewni nigdy automatycznej ochrony we wszystkich krajach świata. Międzynarodowe zgłoszenie PCT jednak to narzędzie, które umożliwia wynalazcom ochronę ich innowacji na całym świecie, poprzez uproszczenie wstępnego etapu (jeden urząd, jedna opłata, jedno zgłoszenie w jednym języku postępowania). Chociaż proces ten wiąże się z wyzwaniami, takimi chociażby jak wysokie koszty, jego znaczenie dla globalnej gospodarki jest niezaprzeczalne. Średnio w okresie ostatnich pięciu lat dokonywanych było ponad 273 tysiące międzynarodowych zgłoszeń patentowych rocznie, co stanowi około 22.750 zgłoszeń miesięcznie. I choć w 2024 roku, WIPO odnotowało delikatny spadek ilości zgłoszeń w porównaniu z rokiem poprzednim (-1,8%) z pewnością wraz z postępem technologicznym korzystanie z tego systemu nigdy nie straci na ważności.
