Ochrona patentowa stanowi niezmiernie istotny element strategii biznesowej każdej firmy, która chce zabezpieczyć swoje innowacje przed nieuprawnionym wykorzystaniem przez konkurencję. W Europie system patentowy opiera się na kilku ścieżkach ochrony, które umożliwiają wynalazcom skuteczne zabezpieczenie swoich praw. Poniżej omówimy kluczowe aspekty ochrony patentowej w Europie oraz procedury uzyskiwania ochrony patentowej.
System patentowy w Europie
Ochrona patentowa w Europie może być uzyskana na trzy sposoby:
- Patent krajowy – zgłoszenie patentowe składane jest do urzędu patentowego konkretnego państwa (np. Urząd Patentowy RP w Polsce). Ochrona obowiązuje wówczas wyłącznie na terytorium danego kraju. Od Zgłaszającego zależy w ilu krajach będzie posiadał patenty krajowe. W oparciu o jedno pierwszeństwo można zdecydować się na ochronę w dowolnej ilości państw. Taki model wydaje się po pierwsze dość kosztowny z uwagi na rozpoczęcie kilku postępowań jednocześnie i zaangażowanie kilku lub kilkunastu pełnomocników lokalnych, po drugie też wydłuża cały proces uzyskiwania ochrony, bowiem każdy lokalny urząd patentowy proceduje w swoim tempie.
- Patent europejski – przyznawany przez Europejski Urząd Patentowy (EPO – European Patent Office) w ramach Konwencji o Patencie Europejskim (EPC). Po uzyskaniu takiego patentu Zgłaszający, którego status zmienia się w Uprawnionego musi przeprowadzić walidację patentu w wybranych krajach. Innymi słowy musi zostać uznana ważność takiego patentu. Aktualnie patent europejski może być ważny w 39 państwach członkowskich EPC. To znaczy, że po udzieleniu ochrony, czyli rozpatrzeniu całej procedury zgłoszeniowej przez EPO, można uznać ważność patentu i utrzymywać go w mocy aż w 39 państwach (to obszar zdecydowanie szerszy niż sama Unia Europejska). Każdy kraj ma inne wymogi formalne dotyczące walidacji, stąd wsparcie lokalnego pełnomocnika na etapie walidacji wydaje się niezbędne.
- Patent jednolity – nowa forma ochrony dostępna od połowy 2023 roku, która pozwala na uzyskanie jednolitego patentu obowiązującego w wielu państwach członkowskich Unii Europejskiej bez konieczności indywidualnej walidacji. Obecnie taka procedura dostępna jest w 18 krajach. Założeniem nowego systemu było uzyskanie patentu, który obowiązywałby we wszystkich państwach Unii Europejskiej, jednak nie wszystkie państwa UE dołączyły do nowego systemu. W przypadku tej procedury EPO odpowiedzialne jest za postępowanie zgłoszeniowe, udzielenie patentu oraz utrzymywanie patentu w mocy. W przypadku tej procedury nie jest wymagane uznawanie ważności patentu w wybranych krajach. Patent ważny jest automatycznie we wszystkich 18 krajach. Poprzez wnoszenie jednej opłaty okresowej (do EPO) utrzymuje się patent na terenie wszystkich 18 państw. Możliwe, że w miarę upływu lat do systemu dołączy więcej państw.
Procedura uzyskania patentu europejskiego
Procedura uzyskania patentu europejskiego obejmuje kilka etapów:
- Zgłoszenie patentowe – czyli złożenie wniosku do EPO, który to wniosek zawiera m.in. opis wynalazku, zastrzeżenia patentowe oraz rysunki, podanie czy dane twórców. Wraz ze zgłoszeniem wnosi się opłaty urzędowe za zgłoszenie. Małym i Mikro Przedsiębiorcom może przysługiwać redukcja wszystkich opłat nawet o 30%. Więcej w tym temacie piszemy w artykule: https://www.fgghip.com/nowe-obnizki-oplat-przed-europejskim-urzedem-patentowym-epo-dla-mikroprzedsiebiorstw-i-innych-organizacji/.
- Badanie formalne – sprawdzana jest kompletność dokumentacji oraz zgodność z wymogami proceduralnymi. Na wniesienie opłaty Zgłaszający ma zawsze miesiąc od daty zgłoszenia.
- Publikacja zgłoszenia – po upływie 18 miesięcy od daty zgłoszenia następuje publikacja. Jest to czas w którym osoby trzecie mogą dowiedzieć się o dokonanym zgłoszeniu.
- Badanie merytoryczne – eksperci EPO analizują, czy wynalazek spełnia warunki nowości, poziomu wynalazczego i przemysłowej stosowalności. Przygotowywany jest raport z poszukiwań wraz z pisemną opinią, a następnie w toku korespondencji ze Zgłaszającym przedstawiane uwagi i obiekcje ekspertów, które prowadzą do ustalenia ostatecznej wersji zgłoszenia.
- Decyzja o udzieleniu patentu – jeśli wynalazek spełnia wszystkie przesłanki, patent zostaje udzielony. Zgłaszający dopełnia formalności w postaci tłumaczenia zastrzeżeń patentowych na dwa pozostałe języki procedury i wnosi stosowne opłaty urzędowe, po czym EPO informuje o dacie publikacji. Od tej daty rozpoczyna swój bieg termin: miesięczny na złożenie wniosku o skutek jednolity oraz trzymiesięczny na walidację patentu EP w wybranych krajach.
- Walidacja w wybranych krajach – ostatni etap to wspomniana walidacja w wybranych krajach. W tym momencie następuje kontakt z wybranymi pełnomocnikami z konkretnych państw oraz spełnienie lokalnych wymogów uznania ważności patentu na wybranych rynkach.
Patent jednolity – ochrona w niecałej Unii Europejskiej
Patent jednolity to stosunkowo nowy mechanizm ochrony, który miał na celu uproszczenie procesu uzyskiwania patentu w UE. Po uzyskaniu patentu europejskiego można złożyć wniosek o jego jednolitą ochronę we wspomnianych już 18 państwach. Ideą powołania nowego systemu było posiadanie jednego patentu obejmującego swoim zakresem wszystkie państwa członkowskie. W międzyczasie UE opuściła Wielka Brytania a z nowego systemu nie zdecydowały się skorzystać chociażby takie państwa jak Polska, Hiszpania czy Chorwacja. Patent jednolity zatem nie obowiązuje na całym obszarze UE, chociaż w miarę upływu państw członkowskich może przybywać. Główne zalety systemu jednolitego to:
– brak konieczności walidacji w poszczególnych krajach;
– zmniejszenie kosztów ochrony patentowej (utrzymywania patentu w mocy);
– uproszczenie procedury egzekwowania praw, dzięki Jednolitemu Sądowi Patentowemu.
Korzyści z ochrony patentowej
Uzyskanie patentu daje szereg korzyści, co do których nie należy chyba nikogo przekonywać. Wspomniane korzyści to między innymi:
- Wyłączność na korzystanie z wynalazku – tylko właściciel patentu może produkować, sprzedawać lub licencjonować swój wynalazek przez określony czas (20 lat);
- Zwiększenie wartości firmy – patenty mogą stanowić cenny składnik aktywów przedsiębiorstwa i przyciągać inwestorów;
- Przewaga konkurencyjna – patent chroni przed kopiowaniem innowacyjnych rozwiązań przez konkurencję;
- Możliwość licencjonowania – wynalazca może zarabiać na udzielaniu licencji innym podmiotom.
Podsumowanie
Ochrona patentowa to kluczowe narzędzie dla innowatorów i przedsiębiorców, którzy chcą zabezpieczyć swoje wynalazki. Wybór odpowiedniej strategii patentowej – krajowej, europejskiej czy jednolitej – zależy od zasięgu działalności i planów rozwojowych firmy, docelowo jednak pozwala chronić rozwiązania szeroko w Europie. Chociaż proces uzyskania patentu bywa skomplikowany i czasem kosztowny, korzyści wynikające z ochrony mogą znacząco przyczynić się do sukcesu rynkowego i technologicznego.
