W świecie zdominowanym przez intensywny rozwój nowych technologii zapewnienie sobie ochrony własności intelektualnej jest bardzo ważne, gdyż uzyskiwany monopol daje możliwość zdobycia znaczącej pozycji na rynku.
Nowe technologie obejmują między innymi wynalazki wspomagane komputerowo, nowe materiały, oprogramowanie, automatyzację procesów technologicznych. W wielu przypadkach przepisy prawne nie nadążają za rozwojem branży technologicznej, dlatego szczególnie ważna jest współpraca z zaufanym rzecznikiem patentowym, który doradzi jakie formy ochrony własności intelektualnej można zastosować.
Podstawowymi rodzajami własności intelektualnej w branży technologicznej są patenty i wzory użytkowe, które udziela się na rozwiązania techniczne. Wygląd zewnętrzny produktów, ich design, graficzny interfejs użytkownika w aplikacji, czy grafiki i animacje metaverse można chronić poprzez wzory przemysłowe i trójwymiarowe znaki towarowe, a oryginalne nazwy produktów mogą być znakami towarowymi. Ważną rolę pełni także ochrona prawno-autorska, zwłaszcza w przypadku kodów źródłowych oprogramowania.
Prawa własności intelektualnej pozwalają na kumulatywną ochronę na wielu płaszczyznach. Rodzaj ochrony powinno się dobierać do fazy rozwoju na ścieżce cyklu życia produktu.
Przykładowo, gdy przedmiotem ochrony jest rozwiązanie techniczne, czyli odnoszące się do dziedziny techniki takiej jak biotechnologia czy inżynieria medyczna, podstawową formą ochrony jest ochrona patentowa. Wynalazek np. środek na cukrzycę, w przypadku kiedy jest to jeszcze etap badań laboratoryjnych ale już ilość danych jest na tyle duża, że można opisać sam środek i jego działanie, powinno się tą wiedzę zabezpieczyć poprzez dokonanie zgłoszenia wynalazku w Urzędzie Patentowym, następnie, w toku dalszego rozwoju, gdy wiadomo, że przeciwciało wykazuje działanie na określony typ cukrzycy albo jest dedykowany dla danej grupy pacjentów, należy dokonać kolejnego zgłoszenia patentowego, które takie wskazanie zabezpieczy. Jeśli produkt przejdzie już badania kliniczne i będzie następowała jego komercjalizacja, warto odpowiednio wcześniej zgłosić do ochrony nazwę dla tego produktu, czyli znak towarowy. Z kolei, gdy forma podawania produktu będzie innowacyjna (np. nowy typ podajnika w formie pompy), to można rozważać nie tylko dokonanie kolejnego zgłoszenia wynalazku, ale kształt produktu zabezpieczyć jako wzór użytkowy. Jeśli natomiast podajnik będzie zintegrowany z aplikacją, która będzie monitorować stan pacjenta i przypominać mu o dawce leku, to kod źródłowy tej aplikacji będzie podlegać ochronie prawno-autorskiej a wygląd graficzny ochronie jako wzór przemysłowy.
Ochrona standardów
Szybki rozwój w obszarze technologii komputerowych i komunikacji z uwagi na tempo zmian a także różnorodność dostępnych technologii powodował pewien chaos i brak wzajemnego dopasowania urządzeń i komunikacji między nimi. Aby to uregulować, kluczowi gracze na rynku nowych technologii postanowili wypracować wspólne standardy techniczne, które zapewnią interoperacyjność systemów łączności. W ten sposób stworzono SEP, czyli Standard Essential Patent.
Patenty SEP dotyczą kluczowej technologii w danym standardzie i właściciel patentu SEP jest zobowiązany do udzielania licencji na korzystanie z jego wynalazku zgodnie z zasadami uczciwych praktyk rynkowych i na rozsądnych i niedyskryminujących warunkach, określanych jako FRAND (Fair, Reasonable, and Non-Discriminatory).
Przykładem patentu SEP jest technologia 5G. Firmy takie jak Nokia, Ericsson czy Qualcomm, do których należą kluczowe patenty SEP udzielają licencji innym podmiotom na korzystanie z tej technologii komunikacji. Innymi przykładami są np. standardy ładowarek czy wtyczek USB.
Co z ochroną blockchain i AI?
Ochrona własności intelektualnej dla rozwiązań z branży technologicznej często z racji specyfiki tych rozwiązań, wymaga wyjścia poza kanon dostępnych tradycyjnie form ochrony. Przykładem tego może być wykorzystanie technologii blockchain do nadawania i weryfikacji autentyczności wirtualnego dzieła takiego jak awatar czy dzieło sztuki. Token NFT, czyli unikalny zapis blockchain nadawany dla danego cyfrowego dzieła sam w sobie jest oryginalny i niepowtarzalny, może w jakimś stopniu przypominać prawo autorskie. Niemniej jednak z uwagi na to, że token NFT funkcjonuje w wirtualnym świecie i nie ma swojego fizycznego odpowiednika, to przepisy prawa autorskiego nie traktują NTF jako utworu, który takiej prawno- autorskiej ochronie mógłby podlegać. Co więcej, twórca wirtualnego dzieła może stworzyć wiele jego wersji i nadawać im osobne, unikatowe tokeny NFT. Dlatego tokeny NFT trudno jest na razie przyporządkować do istniejących form ochrony prawami własności intelektualnej.
Innym ciekawym aspektem nowych technologii jest pojęcie twórcy. W tradycyjnym ujęciu twórcą jest zawsze osoba, która wniosła twórczy wkład w powstanie dzieła (więcej o tym kim jest twórca wynalazku można przeczytać tutaj). Rozwój technologii AI przyczynił się do postawienia pytania, czy sztuczna inteligencja, zwłaszcza ta oparta o modele głębokiego uczenia może być autonomicznym twórcą utworu?
Czy AI może być twórcą?
Szerokim echem odbił się spór o uznanie autorstwa dwóch europejskich wynalazków EP3564144 i EP3563896, gdzie Stephen Thaler, twórca maszyny AI DABUS wskazał, że twórcą obu wynalazków jest wspomniany DABUS. Do udzielenia ochrony obu wynalazkom w EPO nie doszło, gdyż Izba Odwoławcza Europejskiego Urzędu Patentowego rozstrzygnęła, że twórcą wynalazku może być wyłącznie osoba fizyczna, a nie maszyna SI. Podobne stanowisko wyraziły urzędy patentowe w Wielkiej Brytanii, USA, Australii i Nowej Zelandii. Jedynym krajem, gdzie wynalazki, w których jako twórcę wskazano DABUS, uzyskały ochronę patentową jest RPA. Wynika to jednak nie z tego, że tamtejsza południowoafrykańska Komisja ds. Przedsiębiorstw i Własności Intelektualnej (CIPC) chciała być nowatorska w swoim podejściu, a z odmienności procedury badania wynalazków. Więcej o tej sprawie można przeczytać tutaj.
Ochrona własności intelektualnej w branży technologicznej wymaga bycia na bieżąco ze znajomością branży i kierunków jej rozwoju, uważnego śledzenia zmian prawnych i kształtującego się orzecznictwa. Z racji tego, nowe technologie w dużym stopniu wymykają się spod tradycyjnych form ochrony IP koniecznym jest skorzystanie z wiedzy i doświadczenia rzecznika patentowego, który doradzi optymalne sposoby zabezpieczenia własności intelektualnej.
