Przyjmuje się powszechnie (nie tylko w prawie), że logo to unikalny znak graficzny będący częścią identyfikacji wizualnej danego przedsiębiorstwa, organizacji, a także marki. Jego celem jest zatem zapewnienie, że konsument lub inny odbiorca będzie – patrząc na dane logo – w stanie odróżnić jedną markę/przedsiębiorcę od drugiego. Powszechnemu wykorzystywaniu logo sprzyja odwieczna potrzeba podkreślenia identyfikacji, własnej tożsamości i odróżniania się od innych.
Cele wykorzystania logo
Z punktu widzenia interesu przedsiębiorcy najważniejszym zadaniem logo jest to, aby odróżniało ono jedną firmę od drugiej, jak też produkty jednej marki od produktów innej marki. Czym oryginalniejsza marka (wyróżniający design), tym często większa jej rozpoznawalność, zapadalność w pamięć.
Logo generuje również emocje. Każdy przedsiębiorca marzy o tym, żeby jego znak wywoływał skojarzenia z renomą, a często też z innymi wartościami przedsiębiorcy: firmy sportowe stawiają na szybkość, niezawodność (stąd wizerunki zwierząt w logo), firmy produkujące suplementy, zdrową żywność – stawiają na mityczne postacie i super bohaterów symbolizujące zdrowie, siłę, wytrzymałość, a firmy kosmetyczne – rozważnie i zmyślnie stosują nawiązania do szlachetnych minerałów, elementów pięknego ciała, natury ożywionej – w celu wywołania skojarzeń z luksusem, żywotnością, pięknem, czy naturalnością. Logo buduje zatem określone wartości i stanowi silne narzędzie budowania unikalnej rozpoznawalności i pozycji firmy na rynku.
Poniżej wskazujemy, jak chronić logo firmy i jak dbać o prawa własności intelektualnej firmy, żeby skutecznie chronić logo przed plagiatem.
Logo jako znak towarowy
Logo może być zarejestrowane jako znak towarowy, co daje firmie prawo wyłączne do jego używania w takim zakresie, w jakim znak został zarejestrowany, jak też na wybranych rynkach. Dzięki temu, że logo może być (i w większości jest) znakiem towarowym, pełni ono rolę narzędzia identyfikacji i ochrony tożsamości danej marki przed jej bezprawnym wykorzystywaniem przez konkurencję.
Znaki towarowe gwarantują, że inne firmy nie tylko nie mogą kopiować logo, ale także pasożytować na danej marce i na wizerunku innego przedsiębiorcy. Zakazuje się przy tym nie tylko używania logo identycznego, ale też podobnego, o ile wprowadza ono w błąd, w tym poprzez budowanie skojarzeń z inną marką. Uzyskanie prawa na znak stanowi najskuteczniejszą ochronę logo przed plagiatem.
Co rozumiemy pod pojęciem „plagiat logo”?
Plagiat to pojęcie kojarzone głównie z prawem autorskim, natomiast ma ono dużo szersze zastosowanie. To nie tylko zatem kradzież autorstwa, czyli przypisywanie sobie faktu stworzenia danego dzieła; to także przywłaszczenie sobie dzieła, traktowanie go jako własne, kopiowanie tekstów, ale także osiągnięć zobrazowanych choćby właśnie w wizualnej tożsamości przedsiębiorcy, jaką stanowi logo.
Aby zapewnić skuteczną ochronę logo przed plagiatem, warto podjąć kilka działań o charakterze biznesowym, a przede wszystkim – prawnym.
1. Rejestracja znaku towarowego
Jak chronić logo firmy? Najskuteczniejszą formą ochrony logo przed plagiatem jest jego rejestracja jako znaku towarowego w odpowiednim urzędzie. Dzięki temu zyskujesz wyłączne prawo do korzystania z logo na określonych terytoriach, w związku z oferowaniem i sprzedażą towarów lub świadczeniu usług określonego rodzaju.
- Organy: W Polsce rejestracją znaku towarowego zajmuje się Urząd Patentowy RP. W przypadku gdy zasięg używania znaku obejmuje terytoria krajów należących do UE – warto rozważyć rejestrację znaku w procedurze unijnej, przed EUIPO. Działanie na szerszą, niż unijna skalę, powinno uruchomić działania w procedurze międzynarodowej – przed WIPO.
- Opłaty i terminy: Proces rejestracji znaku towarowego trwa zwykle od kilku miesięcy do roku i wiąże się z opłatami za zgłoszenie, publikację oraz rejestrację znaku (w przypadku EUIPO to jedna opłata), niemniej rejestracja znaku daje zdecydowanie największą ochronę na 10 lat (z możliwością jej dalszego przedłużenia).
2. Ochrona prawno-autorska
- Prawo autorskie: Logo, jako utwór graficzny, może być chronione na mocy przepisów ustawy o ochronie praw autorskich i praw pokrewnych. Ochrona ta daje co prawda (również) prawo do wyłącznego korzystania z takiego utworu, ale jest ona ograniczona do elementów rzeczywiście twórczych i unikalnych. Pozostawia to dość duży pierwiastek niepewności.
- Ochrona wynikająca z samego stworzenia: Prawa autorskie do danego dzieła (logo) powstają niejako automatycznie, tj. z momentem stworzenia dzieła i jego jakiegokolwiek utrwalenia – bez żadnych formalności i procedur. Plagiat logo stanowiącego utwór w rozumieniu prawa autorskiego może być zatem ścigany niezależnie od zachowania jakichkolwiek formalności.
- Dowód na posiadanie prawa autorskiego: Logo podlega ochronie od momentu jego stworzenia, niemniej warto posiadać utrwaloną dokumentację pokazującą fakt jego stworzenia w danym czasie (np. projekty grafik, korespondencję mailową, pliki źródłowe). Najpewniejszym dowodem stworzenia utworu (logo) przez określoną osobą w danej dacie jest potwierdzenie tego faktu u notariusza.
3. Umowy
- Zabezpieczenie praw do logo w umowie: Jeśli logo zostało stworzone w wyniku umowy zawartej np. z grafikiem, należy podpisać umowę regulującą przeniesienie praw do stworzonego logo. W takiej umowie należy przenieść w szczególności prawa autorskie do danego dzieła oraz jasno wskazać, jak dokładnie wygląda stworzone logo. Prawa do grafik nie przechodzą automatycznie, tylko dlatego że zamawiający zlecił przygotowanie danego logo dla firmy! Również w umowach pracowniczych należy odpowiednio uregulować obowiązki pracowników związane z tworzeniem grafik, żeby nie było wątpliwości co do charakteru pracy włożonej w stworzenie dzieła.
- Umowy o zachowaniu poufności (NDA): Ważne jest zapewnienie w umowie obowiązków wykonawcy danego logo (w szczególności jeśli dany projekt jest częścią większej, długoterminowej całości) związanych z zachowaniem w tajemnicy faktu stworzenia logo oraz jego wyglądu. Podpisanie umowy NDA może ograniczyć ryzyko bezprawnego wykorzystania logo w przyszłości, a przez to zapewnić skuteczną ochronę logo przed plagiatem.
4. Bieżący monitoring praw przedsiębiorcy
- Monitoring rynku: Nie należy lekceważyć siły rynku, na którym roi się od nieuczciwych konkurentów. Ochrona logo przed plagiatem wymaga ciągłego korzystania z dostępnych form monitorowania właściwych baz danych (warto w tym zakresie skorzystać z pomocy rzecznika patentowego) oraz firm konkurentów jako takich. Regularne monitorowanie rynku pozwoli ustrzec się przed plagiatem logo oraz pozwoli w odpowiednim czasie zareagować na każdy przypadek naruszenia. Tolerowanie naruszenia prawa do logo, czy znaku towarowego przez dłuższy czas może pozbawić przedsiębiorcę ochrony przed bezprawną praktyką.
- Regularne działania prawne: Jak chronić logo firmy? W przypadku wykrycia plagiatu logo lub naruszenia praw do znaku towarowego, należy bezzwłocznie podjąć działania prawne zmierzające do zaprzestania bezprawnej praktyki raz na zawsze (do podstawowego katalogu działań należą wezwanie do zaprzestania naruszeń lub pozew).
5. Używanie własnego logo
- Używanie symbolu „®” lub „™” może odstraszyć potencjalnych naruszycieli, a przez to zapewnić efektywną ochronę logo przed plagiatem bowiem wskazuje na szczególny rodzaj ochrony, jaką w logo upatruje konkretny przedsiębiorca.
- Znaczenie symboli: Trzeba pamiętać, że symbol ® („registered”) może być używany tylko dla zarejestrowanych znaków towarowych, natomiast symbol ™ („trademark”) nie korzysta z ochrony prawnej, stanowi on jedynie informację o tym, że dane oznaczenie pełni rolę identyfikacji o określonej wartości dla przedsiębiorcy.
- Dowody, dowody: Dla ochrony logo przed plagiatem przez nieuczciwą konkurencją zasadnicze znaczenie ma gromadzenie wszelkich dokumentów potwierdzających nie tylko stworzenie logo, ale także posiadanie prawa do niego, a przede wszystkim – jego używanie dla określonych towarów, czy usług. Znak towarowy nieużywany jest narażony na jego utratę, często bezpowrotnie.
